Çıkar çatışmaları çözüme engel oluyor

ÖMÜR ŞAHİN KEYİF, BirGün

Suriye çok aktörlü bir mücadelenin arenasına dönüştü. IŞİD’le mücadele adı altında ABD, Rusya, İngiltere, Fransa gibi küresel güçler Suriye’de açık operasyonlara girişirken, Viyana’daki zirveden de somut bir karar çıkmadı. Her bir aktörün çıkar ve planları birbirinden farklılık arz ederken, Suriye’de birbirine dolanan çıkarlar, dört yılı aşan savaşın bitmesine de IŞİD’le mücadeleye de engel oluyor.

Ortağı da planı da yok
Oklahoma Üniversitesi Ortadoğu Çalışmaları’nın başındaki isim Joshua Landis’e göre, IŞİD’i bitirmek için izlenecek en iyi yollardan biri bölgesel bir ortaklık kurmak, ancak ABD’nin Suriye’de bir ortağı olmaması işleri zorlaştırıyor. Öte yandan, Rusya’yla ABD’nin Esad’ın durumu konsunda farklı fikirlere sahip olmaları da süreci zora sokan etmenlerden biri: “Ruslar elbette Esad’ı ortak olarak kullanmak istiyor fakat Amerikalılar bunu yapmayacak. Amerikalılar, Esad’ın gitmesini istiyor ve bu öncelikleri yerine getirilene kadar Ruslarla çalışmak istemiyorlar. Ruslar ve Amerikalıların hemfikir olmaları pek mümkün değil.”

Ortadoğu’da İhvan eksenli projelerin çökmesinden sonra, ABD’nin bölgede belirli bir politikadan yoksun olduğuna dair görüşleri de destekleyen Landis, ABD’nin bölgede ne yapacağını kestirmenin zor olduğunu söylüyor.

Rusya’nın ise bir planı var. Fakat ABD ve müttefikleri (Türkiye, Suudi Arabistan) Rusya’yla hareket etmek istemiyorlar. Nedeni konusunda çok net Landis: “Amerikalıların öncelikleri teröristleri öldürmek değil Esad’ı düşürmek. Eğer öncelikleri IŞİD’i bitirmek olsa, Rusya’yla anlaşmaya varıp, tamam Esad kalabilir, haydi daha fazla IŞİD’ciyi öldürmek için ateşkes ilan edelim, demeleri lazım. Fakat bunu yapmayacaklar. Çünkü müttefikleri Türkiye ve Suudi Arabistan, Esad’ın kendilerini yenmesini kabul etmeyecekler. Ve Suriyeli aktivistler ateşkesten bahsetmek istemiyorlar ve Esad’ın gideceğine dair daha fazla garanti istiyorlar. Obama’nın bunlara kulak asmama ihtimali olduğunu düşünmüyorum.”

Özel kuvvetler sembolik
ABD tarafından Suriye’ye gönderilen 50 özel kuvvetin de sembolik, olduğunu söylüyor, Landis. Obama’nın kendisine yöneltilen eleştirilere yanıt vermek için böyle bir hamle yaptığını belirtiyor. Ancak “çok az fark yaratabilirler. İç savaşın yönünü değiştiremezler fakat IŞİD’e biraz daha zarar verebilirler”

Landis’e göre, bölgedeki bu çok parçalı durum, savaşın devam etmesine neden oluyor: “ABD Esad’ı düşürmek istiyor. Rusya, Esad’a yardım ediyor. Esad gitmeyecek. Herkesin Suriye’de farklı planları var. Kimse hiçbir konuda hemfikir değil. Bir ilerleme olmayacak. İç savaş devam edecek.”

Suudi Arabistan ve İran gibi güçlerin Viyana’da anlaşmaya varmasının bölgedeki ölümleri büyük ölçüde azaltacağına inanan Landis’e göre, belirlenen 18 ay süresi de gerçekçi değil. “Batı Rusya’yla bu tür bir anlaşma yapmaya da hazır değil.” Rusya için Esad’ı koltukta tutmanın ise IŞİD’le savaştan daha önemli olduğunu ifade ediyor Landis: “Ve Rusya bunu yapabileceğine inanıyor. Rusya’nın planı tüm ülkeyi ikna etmesi için Esad’ı güçlendirmek ve bu şekilde IŞİD’in yok edilmedi. Fakat ABD, Türkiye ve Suudi Arabistan bunu reddedecek”

Radikalleri ikna edemezler
Savaşın sonlandırılması ise sadece masada gerçekleştirilecek bir ihtimal değil. Örneğin; Türkiye ve Suudi Arabistan’ın bölgede desteklediği radikal vekillerini masadan çıkacak politik çözüm sonucuna ikna edebilmesi, olası görünmüyor. Kimsenin bitirmek istemediği bu savaşın kazananı kim, diye sorduğumda da, Kimse kazanmıyor, diyor Landis, Türkiye ise büyük kaybeden diye altını çiziyor. Ona göre mesele, savaş biterse, doğal olarak, kaybeden bir tarafın olacak olması. “Kimse vekilinin kaybetmesini istemiyor. Fakat kazanmak için de yeterli maddi kaynağı akıtmayı da istemiyorlar” diye ekliyor.

Suriye’de bu çıkarlar düğümü, meselenin en önemli noktası Vijay Prashad’a göre. Bölgeyi iyi tanıyan Marksist Tarihçi, IŞİD’e karşı etkili mücadele yürütülememesi konusunda, ABD’nin müttefiklerinin taleplerinin altını çiziyor. Şöyle sıralıyor; Suudiler ve Türkler, Esad gitmeli çizgisinden ayrılmak istemiyorlar. Esad karşıtı vekillerine yardım etmekten vazgeçmeyi reddediyorlar. Öte yandan, Türkiye’nin Kürt milislere antipatisi Kürtleri de içine alan herhangi bir etkili hava saldırısının işe yaramayacağı anlamına geliyor. ABD hava saldırıları Sincar’da Irak Peşmerge’sine yakın destek vermek konusunda etkiliydi. Bu, Türkiye yüzünden, Suriye’de gerçekleşemiyor. Prashad, ekliyor “Bu aynı zamanda Ruslara karşı zayıflık göstermek, kurtulmanın kolay olmadığı bir Soğuk Savaş kalıntısı.”

“Ben, Batı Suriye’yi kanatmak istiyor, görüşüne katılmıyorum” diyor Prashad, şu andaki durumun sürdürülmesinin zor olduğunun da altını çiziyor. Ancak Suriye’de savaşanlar da bölgeler de çıkarlar da düğüm. “Batı ise pozisyonsuzluk tuzağında.”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s